Nike henüz “Nike” adını almadan ve küresel bir spor devi haline gelmeden önce, markanın efsanevi kurucu ortağı Bill Bowerman, Eugene, Oregon’da koçluğunu yaptığı atletler için kendi elleriyle ayakkabı dikiyordu. Bowerman’ın 1968 yılında su engelli koşu (steeplechase) sporcusu Bill Norris için özel olarak tasarlayıp elde ürettiği bu eşsiz prototip, şimdi Sotheby’s tarafından açık artırmaya sunuluyor.
“Summer Sports Classic” müzayedesinde satışa çıkan ve 21 Temmuz’da teklif süresi dolacak olan bu tarihi çiftin başlangıç fiyatı tam 250.000 Dolar olarak belirlendi. Müzayede evi kesin bir tavan değer tahmini açıklamazken, potansiyel alıcılar için fiyatı “talep üzerine” olarak listeliyor.
Bir Antrenörün Çalışma Masasında Başlayan Tarih
Bill Bowerman, bu efsanevi çivili ayakkabıları 1968 sezonunda, Bill Norris’in üniversite sonrası atletizm topluluğu olan Oregon Track Club ile antrenman yaptığı dönemde üretti. Norris’in anlattıklarına göre Bowerman, ayakkabıları dikmeden önce bizzat bacaklarını ve ayaklarını kağıt üzerine çizerek ölçmüş ve tamamen onun anatomisine özel bir kalıp çıkarmıştı.
Su Engelli Koşular İçin İnovatif “Ağ ” Çözümü
3000 metre su engelli yarışları (steeplechase), diğer pist branşlarında olmayan çok zorlu bir engelle karakterize edilir: su hendeği. Koşucular engeli aştıktan sonra su dolu bir havuza iniş yaparlar ve standart bir koşu ayakkabısı suyu bir sünger gibi emerek yarışın geri kalanında sporcuya ekstra ölü ağırlık yükler.
Bowerman’ın bu probleme getirdiği dâhice çözüm, suyun ayakkabının içinde birikmeden doğrudan dışarı tahliye edilmesini sağlayan açık ağ (mesh) üst saya tasarımı oldu.
Engelli koşunun zorluk derecesini çok iyi bilen Bowerman, Sports Illustrated’a verdiği bir röportajda bu branşı “orta ve uzun mesafe yarışlarının en yorucusu; yetenekli, zeki ve dayanıklı erkeklerin yarışı” olarak tanımlamıştı. Efsanevi koçun bir koşu ayakkabısını değerlendirdiği kriterler ise oldukça net ve kısaydı:
“Bir ayakkabıda mutlaka şu üç özellik bulunmalıdır: Hafif olmalı, rahat olmalı ve mesafeyi çıkarabilmeli.”
Bill Norris ve Ayakkabının Tarihçesi
1944 yılında Massachusetts’te doğan Bill Norris, Boston College’da koşarken IC4A su engelli koşu şampiyonluğunu kazandı. Ocak 1968’de Oregon Track Club’a katılan Norris, aynı yıl Bowerman’ın yakın gözetimi altında antrenman yaparken ikili yarışlara puansız yarışmacı olarak katıldı. Bu özel yapım ayakkabılarla performansını artıran Norris, 1968 ABD Olimpiyat Seçmeleri’nde her iki turu da başarıyla geçerek Mexico City Oyunları öncesinde Lake Tahoe’daki finallere kalmayı başardı.
Ayakkabılar, resmi olarak Nike markasının varlığından önceki bir döneme ait. 1968 yılında Bowerman’ın şirketi, Phil Knight ile birlikte 1964’te kurdukları Blue Ribbon Sports adı altında faaliyet gösteriyordu. “Nike” marka adı ise bundan ancak üç yıl sonra, 1971’de doğacaktı.
Koleksiyondan Çıkan Eşsiz Hazineler
Müzayedeye çıkan çift, orijinal bağcıkları da dahil olmak üzere tamamen orijinal haliyle korunmuş durumda. Ayakkabılar, üzerinde ikonik Swoosh logosu bulunan ve “Department of Nike Archives” (Nike Arşivleri Departmanı) damgası taşıyan özel metal bir kutu içinde sunuluyor.
Nike bu efsanevi tasarımı daha önce halka açık bir sergide görücüye çıkarmıştı; model, şirketin 2024 yılında düzenlediği gezici “Nike: Form Follows Motion” sergisinin Bill Bowerman bölümündeki açılış eseriydi. Sotheby’s üzerinden satışa sunulan bu pakette ayakkabıların yanı sıra şu eşsiz koleksiyon parçaları da yer alıyor:
- Bu ayakkabıyla başlayan hız ayakkabısı tarihini gözler önüne seren sınırlı üretim “Genealogy of Speed” posteri (1.000 adet içinde 938 numaralı baskı).
- 1968 Olimpiyat Seçmeleri tesisine ve yarışlarına ait orijinal fotoğraflar ile albümler.
- Olimpiyat Seçmeleri katılım madalyası ve Norris’in yarış sonrası çekilmiş telgraf fotoğrafı.
- Tarihi belge niteliğindeki “10,000 Years of Shoes” kitabının bir kopyası.
Koşu Dünyasını Değiştiren Koç
Bill Bowerman, 1948’den 1972’ye kadar Oregon Üniversitesi’nde atletizm antrenörlüğü yaptı. Bu çeyrek asırlık kariyeri boyunca yetiştirdiği sporcular arasında 31 Olimpiyat sporcusu, 51 All-American atleti, 22 NCAA şampiyonu ve 4 dakikanın altında mil koşan 16 efsanevi koşucu yer aldı.
Ayakkabı materyalleri üzerindeki bitmek bilmeyen deneyleri, koçluk felsefesinin ayrılmaz bir parçasıydı. Ayak anatomisini ve yeni nesil kumaşları derinlemesine inceleyip atletleri için sürekli ayakkabı modifiye eden veya sıfırdan üreten Bowerman; daha sonra Blue Ribbon Sports ve Nike’ın milyonlara satacağı ürünlerin temellerini doğrudan pistte attı. Nike’ın imzası haline gelen meşhur waffle taban (waffle sole) da dahil olmak üzere yaptığı çalışmalar, onun Ulusal Mucitler Onur Listesi’ne (National Inventors Hall of Fame) girmesini sağladı.
Bugün koşu ayakkabısı teknolojisinde süper köpükleri konuşurken; sadece 60 yıl önce elit bir su engelli koşucusunun en büyük teknolojik avantajının, elinde mezura ve bir parça ağ kumaşı olan tutkulu bir koçtan geldiğini hatırlamak büyüleyici. Koşu ayakkabısı tasarımının nereden nereye geldiğini ve küresel bir tarihin aslında tek bir kişinin çalışma masasında nasıl başladığını gösteren harika bir kanıt.
🤔 Sizce günümüzün bilgisayar destekli ve laboratuvar üretimi “süper ayakkabıları” mı, yoksa bir koçun doğrudan sporcusunun ayağını ölçerek yaptığı bu el yapımı prototipler mi sporun ruhunu daha iyi yansıtıyor?
💭 1968 yılından kalma bu tarihi ayakkabının 250.000 dolardan başlayan açık artırma fiyatı hakkındaki düşüncelerinizi yorumlarda paylaşın.
📱 Koşu dünyasından ilham verici hikayeler ve güncel gelişmeler için sitemizi ve Instagram hesabımızı takip etmeyi unutmayın.
