*Tıbbi tavsiye içermemektedir. Mutlaka bir hekime danışınız.
Geçtiğimiz günlerde New York Maratonu’nun 24. milinde fenalaşarak hayatını kaybeden Rachel Apa’nın ölüm nedeninin babası tarafından “rabdomiyoliz” olarak açıklanmasının ardından, tıp dilinde aşırı kas yıkımı olarak bilinen bu rahatsızlık koşu dünyasının ana gündem maddesi haline geldi. Maraton koşmak doğası gereği kas liflerinde mikro yırtıklara neden olurken, bu hasarın bedene zarar verecek boyuta ulaşması hayati riskler barındırıyor.
Kas Hasarı Ne Zaman Tehlikeli Hale Geliyor?
Yoğun egzersiz sırasında kas lifleri yırtıldığında, hücre içerikleri kana sızarak kreatin kinaz (CK) enzimini normalin çok üzerine çıkarır. Çoğu koşucu bunu fark etmez. Ancak durum kontrolden çıktığında, hasarlı kaslardan salınan “miyoglobin” proteini böbrekleri tıkayarak akut böbrek hasarına yol açabilir. Bununla birlikte kana karışan potasyum kalp ritmini bozabilirken, aşırı şişen kaslar kendi kan akışını keserek “kompartman sendromu” adı verilen acil cerrahi müdahale gerektiren durumlara neden olabilir. Cleveland Clinic verilerine göre, rabdomiyoliz teşhisi konan hastaların yarısına yakınında akut böbrek hasarı gelişmektedir.
Maratoncularda Görülme Sıklığı ve Klinik Sınırlar
Uzun mesafe koşucularında hafif düzeyde böbrek ve kas zorlanması neredeyse evrensel bir durumdur. Yale araştırmacıları, 2015 Hartford Maratonu sonrasında inceledikleri koşucuların yüzde 82’sinde birinci evre akut böbrek hasarı kriterlerini saptamış, ancak bu durumun iki gün içinde normale döndüğünü kaydetmiştir. ABD ordusunun klinik yönergeleri, kreatin kinaz (CK) enziminin normal üst sınırını 200 IU/L olarak kabul ederken; zorlu efor sonrası şiddetli kas ağrısı eşliğinde 5.000 ve üzeri değerleri rabdomiyoliz olarak teşhis etmekte, 20.000 ve üzerini ise yüksek riskli kabul etmektedir. Yine de hastaneye yatış gerektiren vakalar oldukça nadirdir; 50.000 kişinin görece sıcak havada koştuğu 2022 New York Maratonu’nda sadece 24 koşucu rabdomiyoliz tedavisi görmüştür.
Kimler Daha Yüksek Risk Altında?
Risk faktörlerinin başında, kişinin vücudunun alışık olmadığı yoğunlukta ve sürede egzersiz yapması gelir. Sıcaklık, nem, dehidrasyon (susuzluk), uykusuzluk ve yakın zamanda geçirilen viral enfeksiyonlar riski artırır. Biyomekanik olarak, yokuş aşağı koşarken olduğu gibi kasların uzayarak çalıştığı eksantrik kasılmalar kaslara çok daha fazla hasar verir. Tıp dergilerinde yayımlanan güncel klinik incelemeler, ibuprofen gibi NSAID (non-steroid anti-inflamatuar) grubu ağrı kesicilerin kullanımını da hastalığı tetikleyen önemli bir faktör olarak listelemektedir.
Hangi Belirtilere Dikkat Edilmeli?
Maraton sonrası yaşanan olağan gecikmeli kas ağrıları genellikle bir gün içinde başlar ve 2-3 gün içinde hafifler. Ancak rabdomiyoliz, koşunun açıklayabileceğinden çok daha şiddetli bir ağrı, şişlik, zayıflık ve eklem hareket kısıtlılığı yaratır. En net klinik uyarı ise idrar renginin kahverengi, kırmızı veya çay/kola rengine dönmesidir. Belirtiler genellikle kas yaralanmasından bir ila üç gün sonra ortaya çıktığı için, koşucular bitiş çizgisini geçtiklerinde kendilerini tamamen sağlıklı hissedebilirler. Hastalığın temel tedavisi, böbreklerin miyoglobini vücuttan atmasına yardımcı olmak amacıyla damar yoluyla sıvı verilmesidir.
🤔 Maraton sonrası yaşanan normal kas ağrıları ile rabdomiyoliz gibi ciddi sağlık sorunlarının belirtilerini ayırt etme konusunda kendinizi ne kadar bilinçli görüyorsunuz?
💭 Zorlu ve uzun mesafeli yarışlar öncesinde veya sonrasında, reçetesiz ağrı kesicilerin kullanımının taşıdığı böbrek riskleri hakkında ne düşünüyorsunuz?
📱 Koşu ile ilgili en güncel haberler ve özel içerikler için Instagram hesabımızı
takip etmeyi unutmayın.
